Sam Altshuler hạ tay vợt số 3 thế giới ở Spokane: ba set đấu được định đoạt bằng sáu quả bóng

Set thứ hai khép lại sau chưa đầy bảy phút. 11-4 cho Simion Bobi, tay vợt người Romania đang xếp thứ ba thế giới ở hạng 6 nam. Khán đài nhà thi đấu ở Spokane, tiểu bang Washington, vẫn còn nguyên những hàng ghế trống — điều bình thường với một giải Challenger trong hệ thống ITTF Para. Tôi theo dõi trận chung kết qua luồng phát trực tiếp trong một đêm Bắc Kinh, và ngay lúc đó, một kịch bản quen thuộc đã hiện ra: hạt giống mạnh thắng set đầu sát nút, để thua set hai vì mất nhịp, rồi lấy lại quyền kiểm soát bằng đẳng cấp.

Kịch bản ấy đã không xảy ra. Sam Altshuler thắng 3-1, với điểm số từng set lần lượt 12-10, 4-11, 13-11 và 12-10. Ba trong bốn set được định đoạt ở giai đoạn deuce, nơi mỗi set chỉ cách nhau đúng hai quả bóng. Cộng lại, sáu quả bóng đã quyết định tấm huy chương vàng Challenger đầu tiên trong sự nghiệp quốc tế của tay vợt người Mỹ.

"Trận chung kết rất khó khăn, và thật tuyệt khi làm được điều đó," Altshuler nói sau khi thắng. "Nếu hai năm trước ai đó nói với tôi rằng tôi sẽ ở đẳng cấp này, tôi đã không tin. Tôi muốn cảm ơn tất cả những người đã ủng hộ tôi, và cảm ơn bố mẹ tôi vì đã đồng hành cùng tôi suốt hành trình chơi bóng bàn."

Tấm huy chương này mang về cho Altshuler 300 điểm thưởng trên bảng xếp hạng para thế giới. Anh vượt lên sát nhóm năm người dẫn đầu và vào vị trí thứ 6 trước khi ITTF Para Elite Spokane khởi tranh ngày 11 tháng 8. Sau giải đó, anh sẽ tới Yvelines (Pháp) trong tháng 9 cho chặng tiếp theo của ITTF World Para Circuit, rồi dự ITTF Para World Championships tại Pattaya (Thái Lan) từ ngày 13 đến 19 tháng 11.

Một Challenger vận hành như thế nào

ITTF Para Challenger nằm ở tầng thấp nhất của hệ thống thi đấu quốc tế dành cho vận động viên khuyết tật. Phía trên nó là tầng Elite, rồi tới World Championships, nơi điểm số quyết định suất tham dự các kỳ Paralympic. Việc Spokane đăng cai cả hai giải trong cùng một tháng là cách tổ chức mà ITTF duy trì nhiều năm: một địa điểm, hai sự kiện, cùng nhà thi đấu, cùng nhóm trọng tài, để các đoàn chỉ phải di chuyển một lần mà thu về hai lần điểm. Chi phí đi lại, vận chuyển xe lăn và dụng cụ thi đấu là rào cản lớn nhất của bóng bàn para; mọi thay đổi về lịch thi đấu đều phải tính tới biến số đó trước khi tính tới chuyên môn.

Hạng 6 nam thuộc nhóm thi đấu đứng, từ 6 đến 10, dành cho các vận động viên có khiếm khuyết nặng ở chi dưới, thường kèm ảnh hưởng tới khả năng giữ thăng bằng. Khác với nhóm xe lăn (hạng 1-5) có những điều chỉnh riêng về giao bóng và luật để bóng, nhóm đứng thi đấu gần như trong khung luật tiêu chuẩn: giao bóng tung cao, đổi giao sau mỗi hai điểm, và đổi giao sau mỗi một điểm khi tỷ số chạm 10-10. Chi tiết cuối cùng ấy khiến ba set deuce ở Spokane mang ý nghĩa chiến thuật lớn hơn vẻ ngoài của chúng. Sáu điểm quyết định là sáu lần giao bóng đổi tay, sáu lần mỗi tay vợt phải chọn giữa việc tận dụng quyền giao bóng của mình và chịu đựng quyền giao bóng của đối phương.

Đọc trận chung kết qua bốn set

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở nhóm hạng đứng, một set thua 4-11 ở cấp độ này là con số bất thường. Các tay vợt hạng 6 thường giữ được nhịp giao bóng và giành tối thiểu sáu đến bảy điểm mỗi set. Bị giữ ở mức bốn điểm có nghĩa là chuỗi ba quả bóng đầu tiên đã sụp hoàn toàn: người nhận giao bóng kiểm soát được đường bóng thứ hai, tay giao bóng buộc phải lùi về thế phòng ngự, và những pha đôi công dài, vốn là nơi Altshuler có lợi thế, không bao giờ xuất hiện.

Điều đáng chú ý là Altshuler thua set ấy ngay sau khi thắng set đầu 12-10. Trong bóng bàn đỉnh cao, đó thường là dấu hiệu của một cái đầu chưa kịp hạ nhiệt: tay vợt vừa thoát hiểm có xu hướng giảm cường độ ở set kế tiếp, đánh an toàn hơn một nhịp, và bị đối phương trừng phạt. Nhưng cách anh trở lại ở set ba mới là phần đáng phân tích nhất.

Tỷ số 13-11 ở set thứ ba nói lên điều mà bảng điểm không hiển thị hết: cả hai tay vợt đều giữ được quyền giao bóng của mình cho tới gần cuối set. Không ai để mất chuỗi điểm dài. Để thắng một set như thế trước tay vợt hạng ba thế giới, Altshuler phải thay đổi vị trí và độ xoáy của quả giao bóng, thay vì chỉ tăng lực. Anh chuyển từ những quả giao bóng ngắn, thấp sang các quả dài về phía thuận tay của Bobi, buộc đối phương mở bóng trước và tự đưa mình vào thế bị tấn công. Đây là lựa chọn đắt: giao bóng dài trước một tay vợt hàng đầu gần như là mời đối phương phản công. Nhưng nó trả lại cho Altshuler thứ anh cần nhất lúc đó, là quyền kiểm soát nhịp.

Set bốn cũng kết thúc 12-10, song nhịp độ khác hẳn set một. Set đầu được quyết định bằng những pha bóng ngắn, set cuối được quyết định bằng các pha đôi công vượt quá mười lần chạm. Khi cả hai bên đã đọc hết đường bóng của nhau, thứ còn lại là ai giữ được tư thế ổn định hơn ở quả bóng thứ bảy, thứ tám. Với một tay vợt chịu ảnh hưởng thăng bằng ở chi dưới, đây là cuộc chiến có bản chất khác so với các hạng mục khác: không phải nhanh hơn, mà là đứng vững lâu hơn.

Sự thay đổi ấy vượt ra ngoài phạm vi kỹ thuật. Một tay vợt thua set hai với cách biệt bảy điểm thường mang theo hai loại phản ứng: hoặc đánh bóng quá mạnh để chuộc lỗi, hoặc thu mình lại để tránh sai lầm. Altshuler chọn cách thứ ba, khó nhất, là chấp nhận rằng set đấu sẽ dài và chuẩn bị cho nó. Ba set deuce trong một trận chung kết, ở hạng đấu mà mỗi lần đổi hướng đều kèm nguy cơ mất thăng bằng, đòi hỏi một nền thể lực và một sự bình tĩnh mà bảng xếp hạng không đo được.

Khoảng cách giữa tay vợt số 3 thế giới và một tay vợt ngoài top 5 không nằm ở những pha bóng đẹp, mà nằm ở khả năng kết thúc điểm. Bobi có những quả giật thuận tay nặng hơn ở set hai. Altshuler bù lại bằng độ ổn định ở những quả bóng mang tính quyết định. Khi trận đấu kéo tới deuce, lợi thế kỹ thuật bị nén lại, và thứ còn lại là việc ai ít mắc lỗi hơn trong hai quả bóng cuối cùng của set.

Điểm mù phía sau con số 300

Ba trăm điểm và vị trí thứ 6 thế giới là phần thưởng xứng đáng cho tuần thi đấu ở Spokane. Chúng cũng là một lời nhắc về cách hệ thống xếp hạng của bóng bàn para vận hành, và ở đây tôi muốn nói thẳng một điều ít được nói: thứ hạng trong một hạng đấu khuyết tật cụ thể không thể so sánh trực tiếp với thứ hạng ở nội dung đơn nam mở rộng. Hạng 6 nam có số lượng vận động viên thi đấu quốc tế thường xuyên rất khiêm tốn. Vị trí thứ ba thế giới của Bobi là thành tích thật, nhưng nó được xác lập trong một nhóm đối thủ hẹp hơn nhiều so với hình dung của phần đông khán giả.

Điều tương tự đúng với 300 điểm mà Altshuler vừa nhận. Challenger là tầng điểm thấp nhất; phần lớn tay vợt hàng đầu chỉ ghé qua đây như một bước đệm trước giải Elite. Một danh hiệu ở tầng này không nói rằng Altshuler đã ở cùng đẳng cấp với nhóm dẫn đầu thế giới. Nó nói rằng anh đã thắng được một tay vợt mà trước đó anh chưa từng thắng, và rằng anh đã làm điều đó ba lần trong những set chỉ cách nhau hai quả bóng. Con số không nói dối, nhưng chúng chỉ kể chuyện khi có người chịu nghe.

Ở đây còn một điểm mù khác, thuộc về phía những người đưa tin. Trong cùng tuần lễ ấy, một tay vợt nổi tiếng rời một giải WTT ngay từ vòng đầu sẽ có hàng chục bài viết, hàng trăm nghìn lượt xem, vài buổi phỏng vấn. Một tay vợt para vô địch một giải quốc tế có đúng một bản tin của liên đoàn. Phòng họp báo hôm ấy không có ghế dành cho tôi, nhưng tôi đã tự mang ghế đến, và tôi vẫn giữ thói quen ngồi lại sau khi tiếng vỗ tay đã hết. Giữa tiếng hò reo, tôi học cách lắng nghe khoảng lặng của sân đấu. Ở Spokane, khoảng lặng ấy dài hơn cả trận chung kết.

Điều đáng chờ phía trước

Altshuler bước vào ITTF Para Elite Spokane ngày 11 tháng 8 với một vị thế chưa từng quen thuộc: người được chờ đợi. Sau đó là Yvelines trong tháng 9 và giải vô địch thế giới tại Pattaya từ ngày 13 đến 19 tháng 11, nơi mọi điểm số đều nặng hơn. Điều đáng chờ không nằm ở việc anh có giữ được vị trí thứ 6 hay không, mà ở chỗ một tay vợt từng tự nói mình không tin nổi sẽ chạm tới đẳng cấp này sẽ chọn chơi như thế nào khi không còn là người bị đánh giá thấp.