Ba lượt thi, mười lăm lá phiếu: kata đồng đội nữ Việt Nam giữ huy chương vàng Asiad 20

Nguyễn Ngọc Trâm hít vào thật sâu. Bên trái cô là Bùi Ngọc Nhi, bên phải là Hoàng Thị Thu Uyên. Ba người đứng thành một hàng ngang, khoảng cách giữa các vai được chỉnh tới từng đốt ngón tay. Khi tiếng hô đầu tiên vang lên, cả khán phòng nghe rõ nhịp thở của họ. Không ai nói với ai câu nào. Đó là lượt biểu diễn thứ ba trong cùng một ngày thi đấu, sau khi họ đã đi qua tứ kết rồi bán kết. Lượt cuối kết thúc. Ban giám khảo giơ phiếu. Năm trên năm, lần thứ ba trong ngày. Kata đồng đội nữ Việt Nam bước lên bục cao nhất ở Asiad 20. Chiến thuật không nói dối, chỉ kể chuyện theo cách riêng của nó: ở đây, câu chuyện nằm trên những lá phiếu không hề nao núng. Kata là bài quyền được dàn dựng sẵn, chấm điểm bởi hội đồng giám khảo dựa trên tiêu chí kỹ thuật và thể chất. Nó khác căn bản với kumite, nội dung đối kháng của karate. Trong kata, không có ai tấn công bạn cả; mỗi đội biểu diễn độc lập rồi hội đồng so sánh. Nói cách khác, đối thủ không thể áp đặt lối đánh lên bạn, và bạn cũng không có cách nào để bẻ gãy nhịp của đối thủ. Ở nội dung đồng đội, ba vận động viên phải biểu diễn cùng lúc, cùng nhịp, cùng biên độ. Sự đồng nhất, thứ mà giới chuyên môn gọi là unison, là biến số quyết định mà các nội dung đơn không có. Điều đáng chú ý về cấu trúc: giải này dùng thể thức loại trực tiếp, giống kumite, chứ không thi đấu đồng loạt như wushu taolu. Điều đó biến một bộ môn biểu diễn thành một cuộc đua về khả năng lặp lại. Tại Asiad 19, nội dung kata đồng đội nữ chỉ có bốn quốc gia tham dự. Ba năm sau, danh sách tham dự tăng lên tám, có thêm Iran, Đài Bắc Trung Hoa và Ma Cao. Về phía Việt Nam, hai trong ba thành viên của kỳ trước đã rời đội. Chỉ Nguyễn Ngọc Trâm ở lại. Cô từng là người trẻ nhất trong nhóm Asiad 19, giờ là người lớn tuổi nhất trong nhóm Asiad 20. Huấn luyện viên cũng thay đổi: Nguyễn Hoàng Ngân, cái tên từng được nhắc tới như một biểu tượng của kata Việt Nam, không còn dẫn đội, và người kế nhiệm không được nêu danh trong báo cáo thi đấu. Bảng điểm cho thấy một khuôn mẫu rất rõ. Tứ kết, Việt Nam thắng Nepal với tỷ lệ 5-0 trên phiếu của cả năm giám khảo. Bán kết gặp Đài Bắc Trung Hoa, kết quả vẫn 5-0, nhưng biên độ hẹp hơn: khoảng 0,3 đến 0,4 điểm trên mỗi phiếu. Chung kết gặp Iran, lại 5-0, biên độ mở ra 0,3 đến 0,7 điểm. Điều này quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Một chiến thắng sát nút thường để lại dấu vết trong điểm số: một hai giám khảo xếp đội kia cao hơn. Ở đây không có chuyện đó. Cả ba lượt, không một lá phiếu nào chống lại Việt Nam. Với một môn chấm điểm, đó là dạng bằng chứng mạnh nhất mà dữ liệu có thể cung cấp. Lượt bán kết là lượt hẹp nhất, và điều đó hợp lý. Đài Bắc Trung Hoa là quốc gia có truyền thống giành huy chương karate; họ không phải đối thủ để thắng bằng khoảng cách phạm trù. Ngược lại, Iran vào chung kết sau khi loại Thái Lan và Philippines, và bị đẩy xuống bởi biên độ rộng nhất trong ngày. Nhưng nếu chỉ nhìn biên độ điểm thì sẽ bỏ lỡ phần việc khó nhất. Kata đồng đội ở thể thức loại trực tiếp đòi hỏi đội phải thực hiện một bài quyền đỉnh cao ba lần trong một ngày. Cơ thể mỏi dần qua từng lượt, và sự đồng nhất là kỹ năng phụ thuộc vào số lần lặp lại. Khi ba người cùng mệt, thời điểm vào bài, độ sâu của tấn pháp, độ căng của bàn tay trên từng đòn, tất cả đều dễ lệch. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, phần khó nhất của một nội dung biểu diễn theo thể thức loại trực tiếp không nằm ở lượt đầu. Nó nằm ở lượt thứ ba, khi đám đông đã mệt, khi tiếng hô không còn giúp được gì, chỉ còn ba người cố giữ đúng quãng nghỉ mà họ đã tập hàng nghìn lần. Một điểm nữa về chất lượng của tấm huy chương: chiến thắng trước một sân đấu sâu hơn có ý nghĩa khác với chiến thắng trước một sân đấu nông. Tám đội thay vì bốn đội, với Iran và Đài Bắc Trung Hoa trong danh sách, là một thước đo nặng hơn hẳn. Vẫn còn mấy khoảng trống cần nói thẳng, bởi vì một tấm huy chương vàng không nên được bọc trong im lặng. Kata được quyết định bởi con người, không bởi đồng hồ hay số điểm va chạm. Không có thước đo khách quan nào để đối chiếu. Việc cả năm giám khảo đồng thuận ở mọi lượt khiến khả năng tranh cãi giảm mạnh, nhưng nó không xóa đi bản chất chủ quan của môn này. Cách đọc đúng là: đây là tín hiệu về lựa chọn so sánh, chứ không phải một kết quả vật lý có thể đo lại. Báo cáo thi đấu cũng không cho biết đội đã chọn bài kata nào trong từng lượt. Trong những trận đồng đội sát nút, việc chọn bài, và việc tránh lặp lại một bài giữa các lượt, thường là yếu tố quyết định. Phần Bunkai, tức phần trình diễn ứng dụng của bài quyền, cũng không được xác nhận là có xuất hiện trong các lượt tranh huy chương. Danh sách đội hình còn một chi tiết lệch: Asiad 19 có Lưu Thị Thu Uyên, Asiad 20 có Hoàng Thị Thu Uyên. Nhiều khả năng đây là hai người khác nhau, nhưng nếu bạn đang định dựng câu chuyện về người mới, hãy xác minh lại trước. Và một điều nữa: Nhật Bản, cường quốc của kata, không được nêu là có mặt ở nội dung này. Tám đội là sâu hơn bốn đội. Nhưng tám đội vẫn chưa phải là đỉnh cao thế giới. Bản đồ vẫn còn đó, nhưng cú vấp năm ấy chưa bao giờ rời khỏi tôi. Ở đây thì ngược lại: không có cú vấp nào trong ngày thi đấu này để mà nhớ. Vinh quang cũng biết vấp ngã, nhưng nó đứng dậy bằng một cách rất con người, và đôi khi, nó đứng dậy bằng ba người đứng cạnh nhau, không ai lệch một nhịp. Tôi không tin vào may mắn. Tôi tin vào những cú chạm định mệnh, và trong kata đồng đội, cú chạm ấy là khoảnh khắc ba cơ thể cùng dừng lại ở một điểm. Điều đáng theo dõi trong bốn năm tới nằm ở chỗ khác: liệu hệ thống đào tạo của Việt Nam có sản sinh thêm được một Nguyễn Ngọc Trâm nữa hay không.