U23 Việt Nam: Một điểm là đủ, nhưng đủ theo cách nào?

Trên khán đài của một buổi chiều muộn, tôi để ý một chi tiết nhỏ. Khi trọng tài thổi hết trận lượt thứ hai của U23 Việt Nam, không cầu thủ nào giơ tay reo. Họ đi quanh sân, bắt tay đối thủ, rồi rút thẳng vào đường hầm. Bốn điểm sau hai lượt trận, vị trí thuận lợi trong bảng, nhưng bầu không khí lại giống một đội vừa nhận kết quả chưa trọn vẹn hơn là một đội vừa tiến sát tấm vé. Tôi ghi lại khoảnh khắc ấy, bởi theo kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, những đội bóng thực sự biết mình đang ở đâu thường không ăn mừng quá sớm.

U23 Việt Nam của HLV Đinh Hồng Vinh đang đứng trước một cánh cửa trông thì rộng mà thực ra rất hẹp. Chỉ cần một điểm trước U23 Uzbekistan là chắc chắn vào tứ kết, bất kể kết quả trận Kuwait gặp Philippines diễn ra thế nào. Nghe đơn giản. Nhưng nghề của tôi dạy tôi rằng những trận đấu dễ về mặt toán học thường là những trận đấu khó nhất về mặt đầu óc.

Bối cảnh: lợi thế đến từ phía bên kia chiến tuyến

U23 Uzbekistan đã sớm hoàn thành nhiệm vụ vòng bảng. Đội bóng Trung Á đánh bại Kuwait 2-0 ở lượt trận thứ hai, nâng tổng điểm lên 6 sau hai lượt, chắc chắn góp mặt trong nhóm đi tiếp. Trận gặp U23 Việt Nam vì thế không còn mang ý nghĩa sống còn với họ. Về lý thuyết, U23 Uzbekistan có thể tính toán giữ sức cho vòng tứ kết: hạn chế thẻ phạt, xoay tua nhân sự, giảm cường độ thi đấu. Một đội đã chắc suất thường không bung hết sức ở lượt cuối vòng bảng, và đó là điều mà nhiều người hâm mộ Việt Nam đang đặt hy vọng.

Còn U23 Việt Nam: một trận hòa ở lượt đầu, một chiến thắng ở lượt hai, bốn điểm. Con đường đi tiếp nằm gọn trong tay thầy trò HLV Đinh Hồng Vinh. Với những người Việt xa quê như tôi, mỗi trận đấu của U23 Việt Nam lại là một dịp để cảm nhận điều mà tôi vẫn viết: ở nơi xa, mỗi bàn thắng là một sợi dây nối về quê nhà. Nhưng chính vì kỳ vọng ấy, người ta dễ quên rằng đội bóng không chơi bằng kỳ vọng, mà chơi bằng trạng thái.

Tôi muốn dừng lại lâu hơn ở cụm từ “chỉ cần một điểm”. Bởi lợi thế ấy, nếu bị đọc sai, sẽ tự biến thành gánh nặng. Điều đáng lo nhất với U23 Việt Nam không nằm ở chỗ U23 Uzbekistan mạnh đến đâu, mà nằm ở chỗ U23 Việt Nam sẽ chơi như thế nào khi biết mình chỉ cần hòa. Đây là dạng trận đấu mà bản năng sinh tồn dễ lấn át bản năng chơi bóng. Và trong bóng đá, bản năng sinh tồn đôi khi là kẻ thù của chính kết quả mà nó muốn bảo vệ.

Phân tích: khi tử thủ trở thành canh bạc

Nếu U23 Việt Nam lùi thấp, nhường thế trận và chỉ tập trung bảo vệ khung thành, đội bóng của HLV Đinh Hồng Vinh có thể tự đưa mình vào cuộc chơi mà U23 Uzbekistan mong muốn. Khi ấy, chỉ cần một sai lầm là lợi thế có thể đổ sông đổ biển. Tôi đã xem rất nhiều trận mà một đội chỉ cần hòa, họ chọn cách dựng xe buýt trước cầu môn, rồi phút 85 nhận bàn thua từ một tình huống cố định. Cả trận phòng ngự kiên cường bị xóa sạch bằng một cú đánh đầu.

Vấn đề còn nằm ở chỗ hàng phòng ngự của U23 Việt Nam không được đánh giá quá cao. Một hàng thủ chắc chắn có thể chịu được áp lực trong 20, 30 phút. Nhưng đối mặt với một đối thủ có khả năng luân chuyển bóng liên tục, việc phải chịu sức ép trong suốt 90 phút là điều gần như không tưởng. Càng lùi sâu, khoảng cách giữa các tuyến càng bị kéo giãn, và chỉ một đường chọc khe là đủ để mở toang mọi thứ.

Đáng nói hơn, U23 Uzbekistan vẫn là đối thủ khó bị đánh bại ngay cả khi xoay tua lực lượng. Chiến thắng 2-0 trước Kuwait ở lượt trận thứ hai là minh chứng rõ ràng. Đội bóng Trung Á phải chơi thiếu người trong toàn bộ hiệp hai nhưng vẫn duy trì được thế trận và bảo toàn chiến thắng. Điều đó cho thấy chiều sâu đội hình và khả năng kiểm soát trận đấu rất mạnh của đối thủ này.

Tôi nhớ lại một buổi tối mùa đông ở Incheon, khi tôi ngồi lại rất lâu trong khu kỹ thuật sau một trận mà đội bóng tôi theo dõi phải đá thiếu người. Người ta thường nghĩ chơi thiếu người nghĩa là yếu đi. Nhưng một đội bóng được tổ chức tốt lại trở nên tập trung hơn, kỷ luật hơn, và đôi khi nguy hiểm hơn trong phản công. Đó là bài học mà bất kỳ ai đối đầu với U23 Uzbekistan cần khắc cốt. Số lượng người trên sân không quyết định thế trận; cấu trúc mới quyết định.

Góc nhìn phản trực giác: xoay tua không đồng nghĩa với yếu đi

Có một sự hiểu lầm khá phổ biến trước những trận đấu như thế này. Người hâm mộ thường đọc “đối thủ đã chắc suất” như một tin vui, như thể đội bóng kia sẽ tự nhiên yếu đi. Thực tế không như vậy. Một đội bóng có chiều sâu tốt khi xoay tua không hề mất đi cấu trúc, chỉ là thay đổi con người. Các cầu thủ dự bị được trao cơ hội đá chính ở lượt cuối vòng bảng lại thường có động lực rất cao, bởi họ đang đá cho suất của chính mình ở vòng knock-out.

Nói cách khác, khả năng U23 Uzbekistan đá nhẹ nhàng là thấp hơn so với cách người ta tưởng tượng. Điều thay đổi nhiều khả năng nằm ở mức độ tính toán của họ, chứ không phải ở cường độ. Họ vẫn cần kiểm soát trận đấu để tránh thẻ phạt và chấn thương, nên họ sẽ giữ bóng, luân chuyển, thăm dò. Chính kiểu chơi đó mới là thứ khó chịu nhất với một đội muốn tử thủ.

Và đây là nghịch lý: đội bóng đã chắc suất lại có thể là đội bóng chơi tự do nhất trên sân. Họ không sợ thua. Họ chỉ sợ mất người. U23 Việt Nam thì ngược lại — đội bóng của HLV Đinh Hồng Vinh sợ thua, nên dễ đá chặt, dễ đá cầu toàn, và chính sự cầu toàn ấy lại mở ra khoảng trống cho đối thủ.

Một lần nữa, phòng thay đồ không bao giờ im lặng, chỉ là ta chưa đủ tĩnh để nghe. Trạng thái của U23 Việt Nam trong khoảng thời gian giữa hai lượt trận cuối sẽ nói lên rất nhiều về cách họ bước vào trận gặp U23 Uzbekistan.

Hệ quả chiến thuật: hòa mà không cầu hòa

Chính vì thế, đội bóng của HLV Đinh Hồng Vinh sẽ phải chơi bóng thay vì tử thủ. Một khi để U23 Uzbekistan thoải mái tấn công, hàng phòng ngự vốn không quá chắc chắn của U23 Việt Nam sẽ gặp vô vàn khó khăn. U23 Việt Nam chắc chắn không cần phải lao lên tấn công bằng mọi giá. Nhưng phải có khả năng phản đòn, phải tìm kiếm cơ hội và buộc đối thủ cũng phải tính đến khả năng bị thủng lưới.

Nói đơn giản hơn, U23 Việt Nam cần một trận hòa nhưng không được phép cầu hòa. Hai khái niệm ấy chỉ cách nhau một nhịp thở, nhưng hệ quả thì khác xa nhau. Cầu hòa là tâm thế chờ đợi. Hòa mà vẫn chơi bóng là tâm thế chủ động. Một bên đứng ngoài trận đấu, một bên ở trong trận đấu. Và trong bóng đá, trận đấu thường thuộc về đội ở trong cuộc.

Tôi học cách đếm nhịp của đội bóng từ những tiếng thở dài trong phòng thay đồ. Nhịp ấy không nằm ở tỉ số, mà nằm ở cách một đội phản ứng sau khi bị dẫn, sau khi gỡ hòa, sau khi mất người. U23 Việt Nam sẽ phải cho thấy nhịp của mình, không phải bằng khẩu hiệu, mà bằng những pha phản công cụ thể, những lần dám giữ bóng ở giữa sân thay vì phá bóng lên tuyến trên.

Kết: tấm vé và khoảng cách một nhịp thở

Đám đông tan đi, nhưng tiếng hò reo vẫn ở lại trong mắt mỗi cầu thủ. U23 Việt Nam đang đứng ở điểm mà tấm vé tứ kết vừa rất gần, lại vừa rất xa. Gần, vì chỉ cần một điểm. Xa, vì một điểm không tự đến từ sự co mình lại. Nếu đội bóng của HLV Đinh Hồng Vinh nhầm lẫn giữa cầu hòa và biết cách hòa, họ rất có thể phải trả giá.

Điều tôi muốn thấy ở trận đấu tới là hình ảnh một U23 Việt Nam dám cầm bóng ở những thời điểm cần thiết, dám đẩy cao đội hình trong vài phút nhất định, và dám tin rằng mình có thể ghi bàn chứ không chỉ tin rằng mình có thể chịu đựng. Một tấm vé vào tứ kết giành được bằng sự chủ động sẽ có giá trị hơn nhiều so với một tấm vé giành được bằng cách nín thở chờ trọng tài thổi còi. Với một đội bóng trẻ, đó có lẽ mới là bài học lớn hơn cả việc đi tiếp.