Olympiad cờ vua thứ 46 tại Samarkand: Ấn Độ và bài toán giữ cùng lúc hai ngôi vương

Tháng Chín năm 2026, tại Budapest, khi ván cờ cuối cùng của Olympiad cờ vua thứ 45 khép lại, tôi ngồi một mình trong căn hộ ở Saint Petersburg, nhìn màn hình máy tính và mất gần nửa tiếng đồng hồ mà không viết nổi một dòng. Ấn Độ giành huy chương vàng ở cả nội dung mở lẫn nội dung nữ. Một quốc gia, một kỳ Olympiad, hai ngôi vương. Gần năm mươi năm ngồi trong các phòng đấu, theo dõi cờ vua từ khán đài và từ những bản tin đêm, tôi chỉ thấy điều tương tự một lần, và lần đó thuộc về thời mà người ta còn chưa chịu gọi cờ vua là thể thao.

Hai năm sau, người Ấn Độ trở lại sàn đấu, và lần này thành phố mang tên Samarkand.

Olympiad cờ vua thứ 46 khởi tranh ngày 16 tháng 9 năm 2026 và khép lại ngày 27 tháng 9 năm 2026, tại Trung tâm Triển lãm Quốc tế Con đường Tơ lụa, thành phố Samarkand, Uzbekistan. Đội tuyển Ấn Độ tới đây với tư cách đương kim vô địch ở cả hai nội dung. Và họ mang theo một đội hình đủ mạnh để cả làng cờ phải tự hỏi liệu lịch sử có lặp lại.

Nội dung mở có 208 đội. Nội dung nữ có 191 đội. Chưa bao giờ một kỳ Olympiad cờ vua tập trung đông đội đến vậy. Bên cạnh hai giải đấu chính, Olympiad cờ vua lần thứ 3 dành cho người khuyết tật của FIDE cũng đang diễn ra tại Samarkand.

Samarkand là thành phố của những đoàn lữ hành. Người ta đi qua đây để đổi lụa lấy ngựa, đổi bạc lấy hương liệu, rồi đi tiếp. Olympiad cờ vua cũng là một đoàn lữ hành như thế, cứ hai năm lại dựng trại ở một thành phố mới, và mỗi lần dựng trại thì mang theo một thế hệ vận động viên khác. Khi sân vận động không còn bóng, ký ức bắt đầu ghi bàn. Với cờ vua, ký ức không nằm ở bàn thắng, mà nằm ở những ván cờ người ta còn kể lại ba mươi năm sau.

Thể thức thi đấu là hệ Thụy Sĩ 11 vòng. Đội có điểm số tương đương sẽ gặp nhau ở mỗi vòng; không đội nào bị loại, và mỗi đội chơi đủ 11 vòng. Một trận thắng được hai điểm trận, một trận hòa được một điểm, thua không có điểm. Thời gian thi đấu là 90 phút cho 40 nước đầu, sau đó cộng thêm 30 phút cho phần còn lại của ván, cùng 30 giây tích lũy cho mỗi nước kể từ nước đầu tiên. Các kỳ thủ được phép đề nghị hòa bất cứ lúc nào.

Nghe thì đây là những chi tiết kỹ thuật, nhưng chính chúng quyết định ai vô địch, chứ không phải phong độ đẹp hay xấu của một cá nhân nào.

Đội tuyển mở của Ấn Độ có R Praggnanandhaa, Arjun Erigaisi và nhà vô địch thế giới D Gukesh. Ba cái tên này khiến giới cờ vua nhớ lại Budapest, nơi họ đã đánh bại những đối thủ già dặn hơn rất nhiều. Gukesh năm đó mới mười tám tuổi, còn Praggnanandhaa và Erigaisi cũng chưa ai bước qua tuổi hai mươi lăm. Đội hình nữ do Koneru Humpy dẫn dắt, và sự trở lại của cô là một trong những câu chuyện đáng chú ý nhất ở Samarkand.

Humpy đã vắng mặt ở Budapest. Khi cô trở lại đội tuyển quốc gia ở tuổi ba mươi tám, người ta bắt đầu tự hỏi liệu một kỳ thủ từng đứng số hai thế giới còn đủ sức cân cả một vòng đấu Thụy Sĩ kéo dài mười hai ngày. Đêm Luzhniki, cánh chim già hiểu rằng hạ cánh cũng là một cách bay. Ở đấu trường cờ vua, cánh chim già không bay bằng phản xạ nữa, mà bay bằng cách biết mình phải tiêu tốn sức lực vào đâu.

Đây là chỗ cần nói rõ một điều mà các bản tin ngắn thường bỏ qua: ở Olympiad, đội mạnh nhất không thắng bằng bàn số một.

Mỗi trận đấu ở Olympiad gồm bốn bàn, cộng thêm một kỳ thủ dự bị. Muốn thắng cả trận, đội phải giành được 2,5 điểm trên bốn ván; hòa 2-2 thì mỗi bên được một điểm trận. Ngôi vô địch, vì thế, là tổng của bốn tấm bảng nhỏ, chứ không phải vinh quang của một cá nhân. Khi Gukesh ngồi bàn một, anh ta phải gặp bàn một mạnh nhất của đối phương, và lợi thế rating của anh với người đối diện thường nhỏ hơn rất nhiều so với lợi thế mà các đồng đội anh có được ở bàn ba và bàn bốn.

Nói cách khác, chức vô địch Olympiad được quyết định ở những bàn mà truyền hình ít chiếu nhất.

Có một dữ kiện nữa, nhỏ nhưng quan trọng, và tôi cho rằng nó sẽ là chìa khóa đen tối của giải đấu: 30 giây tích lũy cho mỗi nước kể từ nước đầu tiên biến Olympiad thành một giải đấu của kỹ thuật tàn cuộc, chứ không còn là giải đấu của tốc độ tính toán. Trước đây, khi chưa có tích lũy ở giai đoạn đầu, một kỳ thủ có thể lao vào biến phức tạp với hy vọng đối phương hết giờ. Bây giờ, mọi người đều có ít nhất 30 giây cho mỗi nước đi, và cái chết vì thời gian ở những nước cuối gần như biến mất. Kết quả là những ván cờ kéo dài, những tàn cuộc được đưa về đúng vị trí lý thuyết, và người chiến thắng là người có kỹ thuật tốt hơn chứ không phải người có bàn tay nhanh hơn.

Với một kỳ thủ ba mươi tám tuổi như Humpy, đó là tin tốt. Với một đội trẻ như Ấn Độ, đó là bài kiểm tra mà họ chưa từng phải vượt qua.

Và đây là chỗ tôi muốn nói ngược lại với số đông.

Người ta nhìn vào đội hình Ấn Độ và thấy một thế hệ vàng đang ở đỉnh cao. Nhưng bảo vệ một ngôi vương kép là chuyện khác hẳn với việc lần đầu giành được nó. Năm 2026, người Ấn Độ đến Budapest với tư cách một đội bị đánh giá thấp hơn thực lực; họ chơi bằng sự liều lĩnh của người chưa có gì để mất. Năm 2026, họ đến với tư cách mục tiêu của mọi đội. Mỗi vòng, đối thủ của họ đều chuẩn bị kỹ hơn, chơi chắc hơn, và điều quan trọng nhất — họ không còn có thể dùng sự bất ngờ như một vũ khí chiến thuật.

Trong hệ Thụy Sĩ 11 vòng, điều đó có nghĩa là Ấn Độ sẽ phải thắng bằng cách mà mọi nhà vô địch đều phải học: thắng những trận đấu mà mình không chơi hay.

Một kỳ Olympiad đông kỷ lục cũng không nói lên điều mà người ta thường tưởng. 208 đội ở nội dung mở phần lớn đến để học, để tích lũy rating, để tìm suất chuẩn đại kiện tướng cho các kỳ thủ trẻ, hoặc đơn giản là để quốc gia họ có mặt trên bản đồ cờ vua. Số đội có khả năng thực sự tranh huy chương vàng chỉ nằm trong khoảng mười lăm đến hai mươi. Ba vòng đầu, vì thế, thường chỉ là nghi thức. Giải đấu thật sự bắt đầu từ vòng bảy, khi hệ Thụy Sĩ đẩy những đội mạnh nhất lên gặp nhau, và khi đó mỗi nước đi đều đắt hơn.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi đã thấy nhiều đội dẫn đầu sau sáu vòng rồi lụi dần vì không có đủ bốn bàn biết chịu đựng. Olympiad không trao vàng cho đội có ngôi sao sáng nhất. Nó trao vàng cho đội mà ở vòng chín, vòng mười, vẫn còn một người dám ngồi im trong một tàn cuộc nhàm chán và chờ đối phương tự đánh mất mình.

Tôi từng là vận động viên cờ vua và từng tổ chức giải đấu trước khi chuyển sang làm truyền thông. Nghề tổ chức dạy tôi rằng một giải đấu không được đo bằng số kỳ thủ đăng ký, mà bằng số ván cờ được đánh đến nước cuối cùng. Ở Samarkand, với 208 đội và 191 đội, ban tổ chức đang phải xử lý khối lượng điều phối mà chưa kỳ Olympiad nào từng có. Đó là một thành tựu kỹ thuật. Nhưng đừng vì thế mà nhầm lẫn giữa sự đông đảo và sự sâu sắc.

Nhìn sang Olympiad cờ vua dành cho người khuyết tật đang diễn ra cùng lúc ở Samarkand, tôi lại nghĩ khác. Ở đó không có hợp đồng tài trợ, không có bảng xếp hạng rating đủ để ai đó đàm phán tiền thưởng. Chỉ có những con người ngồi đối diện nhau và chơi đến nước cuối. Ngày trái tim ngừng đập, tôi học cách đập chậm hơn nhưng sâu hơn. Cờ vua, ở dạng nguyên thủy nhất của nó, cũng đập theo nhịp ấy.

Vậy thì khi Olympiad thứ 46 khép lại ngày 27 tháng 9 năm 2026, điều gì sẽ còn lại?

Có thể là một tấm huy chương vàng thứ ba liên tiếp của Ấn Độ, và một câu chuyện về thế hệ trẻ đã lớn. Cũng có thể là một kỳ Olympiad mà ở đó người ta phát hiện ra rằng bốn bàn cờ, chứ không phải một ngôi sao, mới là đơn vị thật sự của môn thể thao này. Nhưng điều tôi muốn giữ lại sau mười hai ngày ở Samarkand không phải là bảng huy chương. Tôi muốn giữ lại hình ảnh một kỳ thủ trẻ ngồi trước bàn cờ lúc mười một giờ đêm, tay không còn run, và hiểu rằng từ đây trở đi, mỗi nước đi của mình đều có người ở nhà đang chờ.

Bàn cờ là nơi duy nhất mà một người sáu mươi lăm tuổi và một người mười tám tuổi gặp nhau với cùng một luật chơi.