Chồng cõng vợ 200 mét ở Cần Giờ: Đường chạy quần chúng không đo bằng giây

Hơn ba phút cho 200 mét. Đặt bảng đồng hồ lên đường chạy ven biển Cần Giờ, con số ấy tương ứng tốc độ khoảng 1,1 mét mỗi giây, chậm hơn một người đi bộ nhanh. Nhưng ở cuộc thi cõng vợ, người ta không đặt đồng hồ lên vai người cõng. Khối lượng cộng thêm dao động 40 đến 50 kg, nghĩa là người chồng phải mang theo 55 đến 75% trọng lượng cơ thể mình suốt quãng đường. Bước chân ngắn lại, đầu gối khuỵu xuống, trọng tâm bị nén theo chiều dọc. Đó là lý do một đôi vô địch vẫn mất hơn ba phút cho đoạn đường mà một vận động viên phong trào chạy hết trong khoảng ba mươi giây. Tôi đã ngồi khá lâu trước bảng kết quả này. Sau nhiều năm theo dõi điền kinh và bóng đá, từ những giải vô địch quốc gia đến các kỳ Olympic, đây là lần đầu tôi gặp một bảng thành tích mà không thể xếp hạng theo bất kỳ thang đo chuẩn nào. Không có chuẩn thành tích, không có điểm xếp hạng, không có hệ số kỹ thuật. Chỉ có thời gian, khối lượng, và một ngày nóng ở ven biển. BỐI CẢNH CỦA MỘT GIẢI CHẠY LỄ HỘI HDBank Green Marathon tại huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh, là sự kiện chạy bộ quần chúng với cự ly chủ lực 42 km. Xung quanh nó là cả một hệ sinh thái: cuộc thi cõng vợ 200 mét dành cho các cặp đôi, hai cự ly 1,5 km và 3 km dành cho trẻ em, và hàng trăm khán giả đứng dọc đường chạy. Ban tổ chức giữ định dạng cõng vợ suốt năm năm liên tiếp, đủ dài để nó trở thành truyền thống thay vì một trò đùa nhất thời. Đôi thắng cuộc năm nay là anh Xuân Thêm, 34 tuổi, và chị Thùy Linh, 29 tuổi. Cả hai cùng sinh hoạt ở câu lạc bộ chạy bộ cộng đồng An Sương Runners. Điểm đáng chú ý nằm ở lịch trình: họ thi cõng vợ vào một ngày, rồi đăng ký chạy 42 km vào ngày hôm sau. Anh Thêm nói lý do tham gia là thấy cuộc thi thú vị, và coi đó như một hoạt động hữu ích cho cộng đồng địa phương. Tháng Chín ở Nam Bộ là tháng nóng ẩm. Một cuộc đua mang tải 200 mét cộng với một cuộc marathon 42 km trong điều kiện ấy nằm ngoài mọi tính toán về thành tích, và nằm trong vùng của thể lực nền cùng sự chuẩn bị âm thầm. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các cuộc đua đường dài của tôi, kiểu lịch trình hai ngày liên tiếp như vậy thường chỉ xuất hiện ở nhóm chạy phong trào đã quen với khối lượng lớn, chứ ít khi ở người mới bắt đầu. PHÂN TÍCH: VÌ SAO BẢNG KẾT QUẢ NÀY KHÔNG THỂ XẾP HẠNG Cần nói rõ ngay từ đầu: đây không phải một nội dung thi đấu thuộc hệ thống điền kinh chuyên nghiệp. Cõng vợ không nằm trong danh mục của World Athletics, không có chuẩn thành tích, không có bảng xếp hạng mùa giải và không có cơ chế vòng loại nào. Mọi nỗ lực đặt kết quả ở Cần Giờ cạnh kỷ lục thế giới hay kỷ lục Olympic đều là so sánh sai loại. Người viết thể thao phải tự nhắc mình điều đó trước khi gõ bất kỳ dòng nào. Nhưng chính vì không có thang đo, dữ liệu ở đây lại tiết lộ chuyện khác. Định dạng cõng vợ bắt nguồn từ truyền thống eukonkanto của Phần Lan, nơi đường chạy dài 253,5 mét và những đôi mạnh nhất hoàn thành trong khoảng 60 giây, tương đương gần 4 mét mỗi giây. Đặt hai con số cạnh nhau sẽ thấy toàn bộ khoảng cách giữa một nội dung thi đấu và một nội dung lễ hội. Ở Phần Lan, người ta tối ưu kỹ thuật cõng, chọn người nhẹ, chọn địa hình. Ở Cần Giờ, người ta tối ưu niềm vui. Tỷ lệ tải trên khối lượng cơ thể là biến số quyết định trong mọi nội dung mang vác. Với mức 40 đến 50 kg, nhịp sải chân bị ép xuống, biên độ gối giảm mạnh, cơ lưng dưới làm việc liên tục để giữ ổn định cột sống. Mô tả kỹ thuật trong chính báo cáo hiện trường, bước rất ngắn và đầu gối khuỵu, khớp hoàn toàn với tốc độ suy ra từ thời gian thi đấu. Đây là dạng chạy mang tải chậm, gần với đi bộ nhanh hơn là chạy nước rút. Điều đáng phân tích hơn cả là cấu trúc sự kiện. Một ngân hàng đứng tên tài trợ, một cự ly marathon làm mũi nhọn, các cuộc đua nhí 1,5 km và 3 km làm tầng đáy, và một trò thi cõng vợ làm mồi truyền thông. Đây là mô hình marathon lễ hội đã lan khắp châu Á trong hơn một thập niên qua: giải chạy trở thành nơi thương hiệu gặp cộng đồng. Tiền đăng ký, độ phủ truyền thông và thiện chí cộng đồng là những thứ được đo, thay vì giây. Ở tầng dưới cùng, các cuộc đua trẻ em đóng vai trò đường ống. Một đứa trẻ chạy 1,5 km năm nay có thể là người đăng ký 10 km sau năm năm và 42 km sau mười năm. Đó là hiệu ứng nhỏ nhưng có thật. Có một chi tiết đáng ghi lại: một em nhỏ khóc giữa đường chạy 1,5 km và được các pacer dìu về đích. Khoảnh khắc ấy cho thấy công tác giám sát tại chỗ hoạt động đúng cách, một tín hiệu an toàn quan trọng hơn nhiều so với bất kỳ bảng thành tích nào. GÓC NHÌN PHẢN TRỰC GIÁC Bản năng của một người làm số liệu luôn thôi thúc tôi xếp hạng, so sánh và dựng bảng. Nhưng có một điều nghề nghiệp tôi học được sau nhiều năm: sự phát triển của chạy bộ quần chúng không đo bằng giây, mà đo bằng số người ra đường. Sân vận động trống rỗng không thiếu trận đấu, nó thiếu linh hồn được vay mượn từ tiếng hò reo. Ở Cần Giờ, hàng trăm khán giả đứng dọc đường chạy chính là phần linh hồn ấy, và họ góp phần định đoạt kết quả theo cách không hiện lên trong bất kỳ bảng dữ liệu nào. Nhìn theo hướng đó, một cuộc thi cõng vợ 200 mét là chỉ dấu trưởng thành của thị trường chạy bộ Việt Nam. Khi một giải chạy đã đủ lớn để nuôi được cả tầng sự kiện phụ, đủ tự tin để đưa vào những nội dung không có chuẩn thành tích, nghĩa là nó đã đi qua giai đoạn phải chứng minh bằng con số. Cái bẫy đi kèm cũng rõ. Sức hút truyền thông của những nội dung lạ có thể lấn át phần còn lại của sự kiện. Nếu những mùa sau ban tổ chức mở rộng trò cõng vợ và cắt bớt dịch vụ y tế dọc đường marathon, cuộc chơi đã đổi bản chất. Rủi ro thật ở Cần Giờ nằm ở nhiệt độ, độ ẩm và việc phân bổ nguồn lực giữa hào nhoáng và an toàn, chứ không nằm ở doping hay điều kiện dự thi, những khung hoàn toàn không áp dụng cho một sự kiện quần chúng. Ở tuổi 42, tôi học được rằng mọi vận động viên đều là một nhà thơ không bao giờ xuất bản. Anh Thêm và chị Linh sẽ không có ai tra cứu thành tích trên bất kỳ cơ sở dữ liệu nào. Họ không có kỷ lục cá nhân nào để chứng minh cho ba phút đồng hồ của mình, chỉ có một buổi sáng ven biển và một ngày hôm sau với 42 km phía trước. ĐIỀU ĐỌNG LẠI Những con số chỉ kể một nửa câu chuyện; nửa còn lại nằm ở đôi chân run rẩy trên thảm cỏ. Đường chạy quần chúng không cần kỷ lục để có giá trị. Nó cần người đứng dọc đường, cần đứa trẻ khóc rồi vẫn về đích, cần một người đàn ông 34 tuổi cõng vợ qua 200 mét rồi hôm sau chạy tiếp 42 km. Điều đáng theo dõi ở mùa giải sau không phải là kỷ lục nào sẽ bị phá, mà là liệu ban tổ chức có giữ được sự cân bằng giữa tiếng cười và an toàn.